به گزارش خبر نما بازار خودروی کشور طی سالهای اخیر بهتدریج از کارکرد اصلی خود بهعنوان بازاری مصرفی فاصله گرفته و در بسیاری از مواقع به فضایی برای سرمایهگذاری، حفظ ارزش دارایی و فعالیتهای واسطهگری تبدیل شده است. در چنین شرایطی هرگونه اختلال در روند عرضه خودرو، محدودیت در تولید یا ابهام در سیاستهای وارداتی […]
به گزارش خبر نما بازار خودروی کشور طی سالهای اخیر بهتدریج از کارکرد اصلی خود بهعنوان بازاری مصرفی فاصله گرفته و در بسیاری از مواقع به فضایی برای سرمایهگذاری، حفظ ارزش دارایی و فعالیتهای واسطهگری تبدیل شده است. در چنین شرایطی هرگونه اختلال در روند عرضه خودرو، محدودیت در تولید یا ابهام در سیاستهای وارداتی میتواند به سرعت خود را در قالب افزایش قیمتها و رشد تقاضاهای غیرمصرفی نشان دهد. همین مسئله باعث شده است که تعادل میان عرضه و تقاضا در بازار خودرو بهسختی شکل بگیرد و رفتار خریداران نیز بیش از گذشته تحت تأثیر نگرانی از افزایش قیمت یا کمبود خودرو قرار گیرد.
بررسی وضعیت این بازار نشان میدهد مجموعهای از عوامل مختلف در شکلگیری این شرایط نقش دارند. از جمله این عوامل میتوان به چالشهای موجود در تأمین قطعات و مواد اولیه، محدودیتهای تولید، فاصله میان قیمت کارخانه و بازار و همچنین ناکارآمدی برخی سازوکارهای توزیع اشاره کرد. این عوامل در کنار یکدیگر باعث شدهاند که فضای بازار خودرو مستعد شکلگیری فعالیتهای واسطهای و افزایش معاملات غیرمصرفی باشد.
در این میان، برخی کارشناسان حوزه خودرو معتقدند یکی از مهمترین دلایل شکلگیری بازار واسطهای، نبود عرضه منظم و قابل پیشبینی خودرو است. به گفته دبیر انجمن واردکنندگان خودرو، زمانی که عرضه خودرو بهصورت مستمر و در دسترس انجام نشود، بازار بهطور طبیعی با نوسانهای قیمتی و رفتارهای هیجانی مواجه میشود. در چنین فضایی، خریداران با این تصور که امکان کاهش قیمت در آینده نزدیک وجود ندارد، برای خرید زودتر اقدام میکنند و همین موضوع میتواند تقاضا را افزایش داده و زمینه را برای فعالیت واسطهها فراهم کند.
او توضیح میدهد که در سالهای اخیر عوامل مختلفی باعث اختلال در روند عرضه خودرو شده است. از جمله این عوامل میتوان به مشکلات مربوط به تأمین ارز برای واردات، دشواریهای مرتبط با تعاملات خارجی، تغییرات در سیاستهای وارداتی و برخی محدودیتهای اجرایی اشاره کرد. این شرایط در برخی دورهها باعث شده روند واردات یا عرضه خودرو با وقفه مواجه شود و بازار نیز نسبت به این تغییرات واکنش نشان دهد.
به گفته وی، زمانی که فاصله قابل توجهی میان قیمت عرضه خودرو و قیمت آن در بازار آزاد ایجاد میشود، انگیزههای واسطهگری و سوداگری نیز افزایش مییابد. در چنین شرایطی بخشی از تقاضای بازار نه برای مصرف واقعی، بلکه با هدف کسب سود از اختلاف قیمت شکل میگیرد. این مسئله در نهایت باعث میشود که خودرو بهجای یک کالای مصرفی، به ابزاری برای سرمایهگذاری کوتاهمدت تبدیل شود.
او همچنین به موضوع ثبت سفارش و واردات خودرو اشاره کرده و معتقد است که لازم است روند ثبت سفارشها و تعهدات واردکنندگان با شفافیت بیشتری مدیریت شود. به گفته او، برخی از ثبت سفارشها ممکن است به دلایل مختلف به مرحله اجرا نرسند و در چنین شرایطی ضروری است وضعیت آنها مشخص شود تا برآوردهای غیرواقعی درباره میزان عرضه آینده خودرو در بازار شکل نگیرد. زیرا اعلام ارقام بزرگ درباره واردات احتمالی، در حالی که تحقق آنها قطعی نیست، میتواند بر انتظارات بازار تأثیر بگذارد.
این فعال حوزه خودرو همچنین به موضوع تخصیص ارز برای واردکنندگان اشاره کرده و معتقد است که نگه داشتن واردکنندگان در صفهای طولانی تخصیص ارز میتواند روند ورود خودرو به بازار را کند کند. به گفته او، در بسیاری از موارد زمانی که یک کالا وارد کشور میشود، بخش عمده تسویهحسابهای مالی آن پیشتر انجام شده است و به همین دلیل برخی فعالان این حوزه پیشنهاد میکنند سازوکارهای سادهتری برای واردات در نظر گرفته شود تا فرآیند تأمین خودرو سرعت بیشتری پیدا کند.
در کنار موضوع واردات، مسئله نحوه عرضه خودروهای تولید داخل نیز از دیدگاه کارشناسان اهمیت زیادی دارد. برخی معتقدند اگر امکان خرید مستقیم خودرو از سوی مصرفکنندگان فراهم شود و خودرو در مدت کوتاهی پس از ثبت سفارش تحویل داده شود، بخش بزرگی از تقاضای غیرمصرفی از بازار حذف خواهد شد. به بیان دیگر، اگر خریداران بتوانند بدون واسطه و در مدت زمان کوتاه خودروی مورد نیاز خود را از تولیدکننده دریافت کنند، انگیزه مراجعه به بازار آزاد و پرداخت قیمتهای بالاتر کاهش مییابد.
از سوی دیگر، افزایش هزینههای تولید نیز از عواملی است که بر وضعیت عرضه خودرو اثر میگذارد. تولیدکنندگان خودرو علاوه بر هزینههای داخلی با افزایش قیمت برخی مواد اولیه و قطعات نیز مواجه هستند؛ قطعاتی که در بسیاری از موارد بخشی از آنها از خارج از کشور تأمین میشود. این مسئله میتواند بر سرعت تولید و عرضه خودرو تأثیر بگذارد و در نهایت بر تعادل بازار نیز اثرگذار باشد.
در کنار این موضوعات، برخی تصمیمها و سیاستهای اجرایی میتوانند در کاهش فشار تقاضا در بازار خودرو نقش داشته باشند. برای نمونه، گسترش امکان استفاده از برخی خودروها در مناطق مختلف یا افزایش گزینههای در دسترس برای خریداران میتواند بخشی از تقاضای فشرده بازار را کاهش دهد و از شکلگیری موجهای هیجانی جلوگیری کند.
همچنین موضوع واردات خودروهای کارکرده از دیگر راهکارهایی است که در صورت اجرا میتواند به افزایش عرضه در بازار کمک کند. کارشناسان معتقدند ورود این خودروها میتواند تنوع انتخاب خریداران را افزایش دهد و در نتیجه بخشی از فشار تقاضا را از بازار خودروهای صفر کیلومتر بردارد.
در مجموع، بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که مهمترین عامل برای کاهش فعالیتهای واسطهای در بازار خودرو، ایجاد عرضه پایدار و دسترسی آسان مصرفکنندگان به خودرو است. در صورتی که خریداران بتوانند بدون واسطه و در مدت زمان کوتاه خودرو را از تولیدکننده یا واردکننده دریافت کنند، بخش قابل توجهی از فضای واسطهگری و بازارهای غیررسمی بهتدریج از بین خواهد رفت و بازار خودرو به کارکرد اصلی خود یعنی تأمین نیاز مصرفکنندگان نزدیکتر خواهد شد.
- نویسنده : نازنین مهدوی کیا
