شناسایی ظرفیت پالایشگاه‌های کوچک

مدیر هماهنگی و نظارت بر عملیات شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران با تشریح اهداف فراخوان اخیر برای شناسایی ظرفیت پالایشگاه‌های کوچک‌مقیاس، اعلام کرد این اقدام با هدف بررسی توان عملیاتی این واحدها و کمک به تداوم فعالیت آنها در شرایط محدودیت خوراک میعانات گازی انجام شده است. به گفته او، این فراخوان در مرحله نخست صرفاً ناظر بر فرایند خوداظهاری، جمع‌آوری اطلاعات و ارزیابی توانمندی فنی واحدهای فعال است و به معنای تخصیص فوری خوراک یا آغاز قطعی فرایند پالایش نفت خام از سوی این واحدها نیست.

به گزارش خبرنما وی با اشاره به پیشینه شکل‌گیری پالایشگاه‌های کوچک‌مقیاس در کشور توضیح داد: این واحدها عمدتاً با هدف استفاده از ظرفیت‌های موجود برای فرآورش میعانات گازی و بهره‌گیری از مازاد تولید این ماده در مقاطعی از زمان ایجاد شدند. طراحی اولیه بسیاری از این مجموعه‌ها بر پایه خوراک میعانات گازی بوده و از نظر ساختار عملیاتی، پیچیدگی و تنوع فرایندی، تفاوت قابل‌توجهی با پالایشگاه‌های بزرگ و جامع دارند. در واقع، بیشتر این واحدها در قالب مجموعه‌هایی با فرآیند تقطیر ساده فعالیت می‌کنند و برای دریافت و فرآورش نفت‌خام به‌صورت کامل، نیازمند بررسی‌های فنی دقیق‌تر و در برخی موارد ارتقای زیرساخت و تجهیزات هستند.

مدیر هماهنگی و نظارت بر عملیات شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران در ادامه اظهار کرد: با توجه به تغییراتی که در تراز تولید و مصرف میعانات گازی به‌وجود آمده، لازم است راهکارهایی برای حفظ پایداری فعالیت واحدهای کوچک‌مقیاس مورد بررسی قرار گیرد. از همین رو، موضوع امکان جایگزینی نفت‌خام به‌جای میعانات گازی به‌عنوان یک گزینه مطرح شده است. با این حال، چنین تغییری مستلزم ارزیابی فنی دقیق، احراز توانمندی واحدها و اطمینان از وجود الزامات زیرساختی لازم است.

او تأکید کرد که بسیاری از پالایشگاه‌های کوچک‌مقیاس ممکن است از نظر تئوریک یا ادعایی، آمادگی فرآورش نفت‌خام را مطرح کنند، اما در عمل، پالایش نفت‌خام نیازمند مجموعه‌ای از تجهیزات، سامانه‌ها و استانداردهای فنی است که در همه این واحدها وجود ندارد. تجهیزاتی مانند واحدهای نمک‌زدایی، کوره‌های تخصصی، مخازن متناسب، سامانه‌های کنترل فرایند، الزامات ایمنی و ملاحظات زیست‌محیطی از جمله مواردی هستند که برای ورود به این حوزه ضروری به شمار می‌روند. به همین دلیل، رویکرد فعلی بر پایه شناسایی دقیق ظرفیت‌ها و تفکیک توان واقعی واحدها از ادعاهای اولیه استوار شده است.

وی با اشاره به اینکه برای این منظور چک‌لیست‌ها و شاخص‌های مشخصی تعریف شده است، بیان کرد: در این فرایند، اطلاعات مختلفی از واحدهای متقاضی دریافت می‌شود؛ از جمله موقعیت جغرافیایی و لجستیکی، وضعیت تجهیزات اصلی، ظرفیت ذخیره‌سازی، شرایط ایمنی، امکانات محیط‌زیستی و توان عملیاتی آنها برای کار با نفت‌خام. پس از جمع‌آوری این داده‌ها، مرحله غربالگری و ارزیابی آغاز می‌شود تا مشخص شود کدام واحدها از نظر فنی، اقتصادی و اجرایی واقعاً امکان ورود به این حوزه را دارند.

مدیر هماهنگی و نظارت بر عملیات شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران این اقدام را در راستای حمایت از سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده در بخش خصوصی دانست و گفت: هدف این است که در شرایط تغییر در دسترسی به خوراک میعانات گازی، زمینه‌ای فراهم شود تا واحدهایی که قابلیت تطبیق با شرایط جدید را دارند، بتوانند با حفظ چارچوب‌های فنی و استانداردهای لازم به فعالیت ادامه دهند. این رویکرد می‌تواند از توقف ظرفیت‌های موجود جلوگیری کند و به استفاده بهینه‌تر از امکانات ایجادشده در کشور کمک کند.

او در عین حال توضیح داد که فراخوان اخیر به هیچ وجه به معنای تغییر در وضعیت تأمین سوخت کشور یا اتکا به این واحدها برای پاسخگویی به نیاز شبکه سراسری نیست. به گفته وی، ظرفیت پالایشگاه‌های اصلی کشور در سطحی قرار دارد که تولید فرآورده‌های اصلی با توان بالا در حال انجام است و عرضه سوخت در شبکه توزیع کشور در شرایطی پایدار، قابل اتکا و بدون اختلال دنبال می‌شود. بر همین اساس، شناسایی توانمندی پالایشگاه‌های کوچک‌مقیاس بیشتر با هدف تداوم فعالیت بخشی از ظرفیت‌های خصوصی و بررسی امکان بهره‌برداری از توان‌های محدود موجود انجام می‌شود، نه برای ایجاد تغییر در تراز اصلی تأمین سوخت کشور.

وی افزود: حتی اگر بخشی از این واحدها پس از ارزیابی نهایی امکان دریافت نفت‌خام را داشته باشند، مجموع ظرفیت آنها در مقایسه با ابعاد صنعت پالایش کشور بسیار محدود خواهد بود. از این رو، نقش این مجموعه‌ها در تأمین سوخت عمومی و شبکه توزیع سراسری تعیین‌کننده نیست. همچنین، باید توجه داشت که تولیدات این واحدها در بسیاری از موارد شامل فرآورده‌های واسطه‌ای یا محصولاتی با استانداردهای متفاوت از سوخت توزیعی در شبکه رسمی کشور است و به همین دلیل، کاربرد آنها عمدتاً در برخی بازارهای خاص، بخش‌های صنعتی یا مصارف مشخص تعریف می‌شود.

مدیر هماهنگی و نظارت بر عملیات شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران ادامه داد: پالایشگاه‌های بزرگ و مدرن کشور به دلیل برخورداری از زیرساخت‌های پیشرفته، زنجیره کامل فرآورش و سامانه‌های کنترل کیفی، نقش اصلی را در تولید سوخت استاندارد و مورد نیاز مصرف عمومی بر عهده دارند. در مقابل، پالایشگاه‌های کوچک‌مقیاس از نظر سطح فناوری، تنوع فرایند و کیفیت سبد تولید در جایگاه متفاوتی قرار دارند. از این نظر، هرگونه تصمیم‌گیری درباره همکاری با این واحدها باید بر پایه واقعیت‌های فنی، ارزیابی کارشناسی و رعایت استانداردهای لازم انجام شود.

او در پایان با تأکید بر لزوم رعایت عدالت، شفافیت و معیارهای فنی در بررسی درخواست‌ها تصریح کرد: هر واحدی که بتواند مدارک و مستندات معتبر ارائه دهد و توانایی خود را برای فرآورش نفت‌خام مطابق با الزامات عملیاتی، ایمنی و کیفی اثبات کند، در اولویت بررسی و همکاری قرار خواهد گرفت. هدف نهایی این است که از ظرفیت‌های موجود در کشور به شکلی منطقی، کارشناسی‌شده و مؤثر استفاده شود و در عین حال، پایداری نظام تأمین و توزیع فرآورده‌های نفتی نیز حفظ شود.