به گزارش خبرنما پنجم خردادماه، سالروز تولد صنعت نفت در ایران و خاورمیانه است. ۱۱۸ سال پیش در چنین روزی، فوران چاه شماره یک مسجدسلیمان، ایران را از پیله اقتصاد سنتی خارج کرد و به مدار جهانی انرژی پرتاب نمود. رخدادی که نه تنها معادلات قدرت را در منطقه تغییر داد، بلکه زیربنای مدرنیته و […]
به گزارش خبرنما پنجم خردادماه، سالروز تولد صنعت نفت در ایران و خاورمیانه است. ۱۱۸ سال پیش در چنین روزی، فوران چاه شماره یک مسجدسلیمان، ایران را از پیله اقتصاد سنتی خارج کرد و به مدار جهانی انرژی پرتاب نمود. رخدادی که نه تنها معادلات قدرت را در منطقه تغییر داد، بلکه زیربنای مدرنیته و صنعت ملی را در خاک ایران استوار کرد.
نبرد با ناامیدی در اعماق زاگرس
داستان نفت ایران با نام «ویلیام ناکس دارسی» و مهندس جسوری به نام «جورج برنارد رینولدز» گره خورده است. پس از امضای امتیازنامه دارسی در سال ۱۹۰۱، عملیات اکتشاف در مناطق مختلفی همچون قصر شیرین و رامهرمز با شکست مواجه شد. در حالی که سرمایه شرکت رو به اتمام بود و دستور توقف عملیات از لندن صادر شده بود، رینولدز با تکیه بر شمّ مهندسی و اعتقاد راسخ به وجود مخازن عظیم در منطقه «نفتون»، به حفاری ادامه داد.
سرانجام در سحرگاه پنجم خرداد ۱۲۸۷ (۲۶ مه ۱۹۰۸)، در حالی که ناامیدی بر کمپ حفاری سایه افکنده بود، مته حفاری در عمق ۳۶۰ متری به مخزن رسید و فوران ۱۵ متری نفت، آغازگر عصر جدیدی در تاریخ معاصر ایران شد.
مسجدسلیمان؛ خاستگاه مدرنیته و «شهر اولینها»
کشف نفت، مسجدسلیمان را به سرعت از یک منطقه کوهستانی بکر به نخستین شهر صنعتی ایران و خاورمیانه تبدیل کرد. با ورود صنعت نفت، برای نخستین بار مفاهیم نوین شهرسازی، جادهسازی، خطوط لوله و تاسیسات پالایشی در این منطقه پدیدار گشت. احداث نیروگاه برق «تمبی»، راهاندازی کارخانه گوگردسازی، ساخت بیمارستانهای مجهز و محلههای مسکونی با استانداردهای نوین، باعث شد تا این شهر به عنوان «شهر اولینها» در حافظه جمعی ایرانیان ثبت شود. میراثی که امروزه بخش مهمی از موزه زنده صنعت نفت ایران را تشکیل میدهد.
نقش راهبردی نفت در معادلات جهانی و ملی
اهمیت کشف نفت در ایران خیلی زود از مرزهای اقتصادی فراتر رفت. با تبدیل سوخت ناوگان دریایی بریتانیا از زغالسنگ به نفت، ایران به کانون توجه ژئوپلیتیک جهان تبدیل شد. این اهمیت راهبردی، در دهههای بعد منجر به شکلگیری نهضت ملیشدن صنعت نفت به رهبری دکتر محمد مصدق شد؛ جنبشی که هویت ملی ایران را با صیانت از منابع انرژی پیوند زد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی و در دوران دفاع مقدس نیز، حماسه کارکنان صنعت نفت در حفظ جریان تولید علیرغم حملات سنگین دشمن به تاسیسات، برگ زرین دیگری بر تاریخ این مرز و بوم افزود. صنعت نفت ایران نشان داد که حتی در سختترین دوران تحریم و محاصره، ستون فقرات اقتصاد و امنیت ملی کشور است.
از وابستگی به تکنولوژی تا بومیسازی دانش
اگر در سال ۱۲۸۷ تمامی فرآیندهای نفت تحت مدیریت نیروهای خارجی بود، امروز صنعت نفت ایران مسیر بلوغ و خودکفایی را با قدرت طی کرده است. بومیسازی فناوریهای پیچیده در بخشهای حفاری، لرزهنگاری، ساخت دکل و تجهیزات راهبردی پالایشگاهی، نشان از توانمندی متخصصان داخلی دارد. امروزه شرکتهای دانشبنیان ایرانی در خط مقدم توسعه میدانهای عظیم نفت و گاز، از جمله پارس جنوبی و غرب کارون، قرار دارند.
احیای میراث؛ توسعه دوباره میدان قدیمی
در سالهای اخیر، نگاه به مسجدسلیمان تنها به عنوان یک شهر تاریخی نبوده است. وزارت نفت با هدف بهرهبرداری بهینه از مخازن قدیمی و صیانت از تولید، طرحهای توسعهای جدیدی را برای این میدان در نظر گرفته است. واگذاری پروژه توسعه قدیمیترین میدان نفتی خاورمیانه به هلدینگهای توانمند داخلی همچون هلدینگ انرژی سینا، گامی راهبردی برای پیوند میان تاریخ و آینده صنعت نفت است تا این منطقه همچنان به عنوان یکی از قطبهای تولید انرژی کشور ایفای نقش کند.
پایانبندی
اکنون در ۱۱۸ سالگی این رخداد بزرگ، نفت همچنان فراتر از یک ماده معدنی، به عنوان محرک توسعه، نماد استقلال ملی و پیشران علم و فناوری در ایران شناخته میشود. ۵ خرداد، یادآور روزی است که اراده و امید، ثروتی را از دل زمین بیرون کشید که تاریخ یک ملت را شکوهی دوباره بخشید.
- نویسنده : نازنین مهدوی کیا
