رشد شتابان شهرنشینی و افزایش تقاضا برای خدمات حملونقل عمومی، مدیریت کارآمد ناوگان شهری را به یکی از چالشهای اصلی مدیران شهری تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، بهرهگیری از رویکردهای نوین مبتنی بر اقتصاد هوشمند میتواند بهعنوان راهکاری راهبردی برای مواجهه با این چالشها مطرح شود. پژوهشی در قالب «پلتفرم اقتصاد هوشمند در مدیریت ناوگان حملونقل شهری» معرفی شده است . که با رویکردی میانرشتهای، همزمان کاهش هزینههای عملیاتی، افزایش کارایی و ارتقای عدالت اجتماعی و فرهنگی در دسترسی به خدمات حملونقل عمومی را دنبال میکند.
این پلتفرم با ادغام دادههای چندمنبعی شامل کارتهای هوشمند مسافران، سامانههای مکانیابی ناوگان، پیمایشهای خانوار، دادههای اپلیکیشنهای کاربری و آمارهای رسمی شهری، امکان تحلیل جامع و چندبعدی را فراهم میسازد. خروجیهای آن شامل داشبوردهای مدیریتی، نقشههای عدالت فضایی و شاخصهای کارایی ناوگان است که میتواند به تصمیمگیری سریع، دقیق و مبتنی بر داده در سطح مدیریت شهری کمک کند.
نوآوری اصلی این پژوهش در پیوند اقتصاد هوشمند با عدالت اجتماعی و فرهنگی است؛ رویکردی که علاوه بر بهینهسازی منابع و کاهش هزینهها، به ارتقای کیفیت زندگی شهروندان و افزایش رضایت عمومی منجر میشود. از منظر مدیریتی، این پلتفرم سه ارزش کلیدی ایجاد میکند: کارایی اقتصادی از طریق کاهش هزینهها و افزایش بهرهوری، عدالت اجتماعی و فرهنگی از طریق افزایش دسترسی گروههای کمبرخوردار و تقویت اعتماد عمومی، و حکمرانی دادهمحور از طریق فراهمسازی زیرساختی برای تصمیمگیری شفاف و مبتنی بر شواهد.
از منظر فنی، طرح پیشنهادی مبتنی بر یکپارچهسازی دادههای چندمنبعی، تحلیل کلانداده و الگوریتمهای هوش مصنوعی است که قابلیت پیشبینی، انعطافپذیری و کارایی سیستم حملونقل شهری را ارتقا میدهد. از منظر اقتصادی نیز، این پلتفرم با کاهش هزینههای عملیاتی، افزایش بهرهوری سرمایهگذاری و ارتقای عدالت اجتماعی و فرهنگی توجیهپذیر است.
این پژوهش همچنین بهطور مستقیم با اهداف توسعه پایدار شهری همراستا است. کاهش مصرف انرژی و آلایندهها، ارتقای عدالت اجتماعی و فرهنگی، و افزایش بهرهوری اقتصادی، سه محور اصلی توسعه پایدار هستند که در این طرح بهطور همزمان مورد توجه قرار گرفتهاند. بدین ترتیب، پلتفرم اقتصاد هوشمند میتواند بهعنوان ابزاری راهبردی برای تحقق اهداف کلان مدیریت شهری در حوزههای زیستمحیطی، اجتماعی و اقتصادی عمل کند.
از منظر اجرایی، این پلتفرم قابلیت استفاده در سطوح مختلف مدیریتی را دارد. مدیران ارشد شهری میتوانند از شاخصهای کلان برای سیاستگذاری استفاده کنند، در حالی که مدیران عملیاتی قادر خواهند بود با بهرهگیری از داشبوردهای مدیریتی و نقشههای عدالت فضایی، تصمیمات روزانه خود را بهینهسازی کنند. همچنین این پلتفرم میتواند بهعنوان ابزاری برای ارتباط با شهروندان مورد استفاده قرار گیرد و با ارائه اطلاعات شفاف و قابل فهم، اعتماد عمومی به مدیریت شهری را افزایش دهد.
معرفی عمومی آن میتواند مشارکت شهروندان را در فرآیندهای تصمیمگیری افزایش دهد و زمینهساز جذب سرمایهگذاریهای داخلی و خارجی برای توسعه پایدار شهری باشد. آگاهیبخشی عمومی در مورد مزایای این پلتفرم، از جمله کاهش هزینهها، افزایش عدالت اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی، میتواند حمایت اجتماعی گستردهای برای اجرای آن ایجاد کند.
این پژوهش در هفدهمین جشنواره بینالمللی پژوهش و نوآوری در مدیریت شهری ثبت شده است و امید میرود با توجه به رویکرد عدالتمحور و دادهمحور خود، مورد توجه مدیران و سیاستگذاران شهری قرار گیرد.
افشین جباری مدیر ارشد شهرداری تهران
