حقوق شهرداری و حکمرانی شهری؛ بازتعریف مسئولیتهای عمومی در خدمت عدالت و توسعه پایدار شهرداریها در نظام حقوق عمومی، تنها نهادهای اجرایی محلی نیستند؛ بلکه بهمثابه بازوی اصلی حکمرانی شهری، مسئولیتهایی بنیادین در تحقق عدالت اجتماعی و توسعه پایدار بر عهده دارند. حقوق شهرداری، بهعنوان شاخهای از حقوق عمومی، مجموعهای از قواعد و اصول […]
حقوق شهرداری و حکمرانی شهری؛ بازتعریف مسئولیتهای عمومی در خدمت عدالت و توسعه پایدار
شهرداریها در نظام حقوق عمومی، تنها نهادهای اجرایی محلی نیستند؛ بلکه بهمثابه بازوی اصلی حکمرانی شهری، مسئولیتهایی بنیادین در تحقق عدالت اجتماعی و توسعه پایدار بر عهده دارند. حقوق شهرداری، بهعنوان شاخهای از حقوق عمومی، مجموعهای از قواعد و اصول است که روابط میان شهرداری، شهروندان، دولت و سایر نهادهای عمومی را تنظیم میکند. این حقوق، نه صرفاً در قالب اختیارات اداری، بلکه در مقام مسئولیتهای عمومی معنا مییابد؛ مسئولیتهایی که مستقیماً با کیفیت زندگی شهروندان و عدالت شهری پیوند خوردهاند.
بازتعریف حقوق شهرداری در عصر حاضر، مستلزم آن است که شهرداریها از نگاه سنتیِ «ارائهکننده خدمات» فراتر روند و خود را بهعنوان نهادهای حکمرانیگر بازشناسند. حکمرانی شهری، در معنای دقیق دانشگاهی، فرآیندی است که در آن تصمیمگیری، سیاستگذاری و اجرای امور شهری با مشارکت شهروندان، شفافیت نهادی، پاسخگویی و عدالت اجتماعی درهم میآمیزد. در این چارچوب، شهرداری نه تنها باید به مدیریت کالبدی شهر بپردازد، بلکه باید ضامن تحقق حقوق شهروندی در حوزههایی چون حملونقل عمومی، محیط زیست سالم، دسترسی برابر به خدمات شهری و ارتقای سرمایه اجتماعی باشد.
عدالت شهری، بهعنوان یکی از اصول بنیادین حکمرانی، ایجاب میکند که خدمات شهری بهطور متوازن و عادلانه در میان همه اقشار و مناطق توزیع شود. این عدالت، تنها در سایه بازتعریف مسئولیتهای شهرداری و پذیرش نقش آن بهعنوان نهاد حکمرانیگر ممکن است. توسعه پایدار نیز، بهعنوان افق راهبردی مدیریت شهری، مستلزم آن است که شهرداریها در سیاستهای خود به سه بُعد اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی توجه همزمان داشته باشند؛ بدین معنا که رشد اقتصادی شهر با عدالت اجتماعی و حفاظت از محیط زیست در تعادل قرار گیرد.
از این منظر، حقوق شهرداری دیگر صرفاً مجموعهای از مقررات اداری نیست، بلکه چارچوبی نظری و عملی برای تحقق حکمرانی شهری مقتدرانه و عدالتمحور است. بازاندیشی در این حقوق، فرصتی است برای آنکه شهرداریها در مقام معماران زندگی جمعی، کیفیت زیست شهری را ارتقا دهند و شهر را به فضایی تبدیل کنند که در آن شهروندان نه تنها مصرفکنندگان خدمات، بلکه صاحبان حق و شرکای فعال در فرآیند حکمرانی باشند.
بدینسان، تیتر «حقوق شهرداری و حکمرانی شهری؛ بازتعریف مسئولیتهای عمومی در خدمت عدالت و توسعه پایدار» دعوتی است به نگاهی نوین و علمی؛ نگاهی که شهرداری را در جایگاه نهادی حقوقی و حکمرانیگر مینشاند و شهر را به عرصهای برای تحقق عدالت، پایداری و زندگی جمعی ارزشمند بدل میسازد.
ایرج قائدی کارشناس حقوقی شهرداری تهران بزرگ .
