جهانبخش سنجابی، دبیرکل اتاق مشترک ایران و عراق، با اشاره به کاهش صادرات ایران به عراق در ششماهه نخست سال جاری، اظهار داشت: بخش عمده این افت ناشی از کاهش صادرات گاز بوده است. همچنین در برخی اقلام محدود مانند میلگرد، مواد شیمیایی و محصولات غذایی نیز کاهشهایی مشاهده شده که عمدتاً به محدودیتهای فصلی و تصمیمات داخلی عراق بازمیگردد.
وی با تأکید بر استمرار جریان صادرات، افزود: انتظار میرود بخشی از این کاهش در آمار هشتماهه جبران شود. این افت نگرانکننده نیست، چرا که اقلام اصلی صادراتی ایران شرایط خاص خود را داشتهاند.
چالشهای مرزی و زیرساختی
سنجابی با اشاره به فعال بودن مرزهای رسمی میان دو کشور، تصریح کرد: با وجود فعالیت مرزها، فرآیندهای اجرایی همچنان با ناهماهنگیهایی همراه است. تخلیه و بارگیری کالا در نقاط صفر مرزی گاه با مشکلاتی مواجه میشود. کمبود زیرساختهایی نظیر پارکینگهای مناسب، فضای کافی برای کامیونها و امکانات رفاهی برای رانندگان و کارگران، موجب ایجاد صفهای طولانی و تأخیرهای غیرضروری شده است.
وی همچنین به نبود مدیریت یکپارچه در مرزها اشاره کرد و گفت: دستگاههای مختلف بهصورت مستقل در نقطه صفر مرزی فعالیت میکنند که این امر موجب ناهماهنگی در روند ترخیص کالاها شده است. خوشبختانه طبق مصوبه اخیر دولت، مدیریت واحد مرزها به استانداران واگذار شده و انتظار میرود با هماهنگی میان نهادهای کشوری و لشکری، این مشکل تا حد زیادی مرتفع شود.
عوامل مؤثر بر کاهش صادرات گاز و میلگرد
دبیرکل اتاق مشترک ایران و عراق درباره افت صادرات گاز، دو عامل اصلی را مؤثر دانست: نخست پایان معافیت تحریمهای عراق و دوم ناترازی انرژی در داخل کشور که مانع از افزایش صادرات شد. در خصوص میلگرد نیز، افزایش تعرفههای وارداتی از سوی عراق عامل اصلی کاهش صادرات بوده است. وی تأکید کرد که در سایر اقلام عمده، عامل ثابت و مشخصی برای کاهش وجود نداشته است.
نقش رایزنان اقتصادی در بغداد
در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر نبود رایزن بازرگانی در بغداد، سنجابی توضیح داد: تا چند ماه پیش وابسته دائم بازرگانی نداشتیم، اما در سه ماه گذشته آقای صالحی بهعنوان رایزن موقت معرفی شدهاند و مأموریت ایشان تمدید شده است. همچنین رایزنان اقتصادی در سفارت ایران فعال هستند. هرچند پس از بازگشت آقای ربیهاوی، وابسته دائم نداشتیم، اما کارشناسان سازمان توسعه تجارت در قالب مأموریتهای کوتاهمدت در بغداد حضور داشتهاند. به نظر نمیرسد نبود وابسته دائم تأثیر قابلتوجهی بر کاهش صادرات داشته باشد، هرچند حضور مستمر میتواند به تقویت روابط تجاری کمک کند.
رقابت با ترکیه و چین در بازار عراق
سنجابی با اشاره به رقابت فزاینده ترکیه و چین در بازار عراق، گفت: این کشورها از گذشته رقبای اصلی ایران بودهاند و در زمینههایی مانند بستهبندی، مدیریت زنجیره تأمین و هماهنگی صادرات، عملکرد بهتری دارند. علاوه بر این، صادرکنندگان ایرانی به دلیل محدودیتهای بانکی ناشی از تحریمها، ناچارند از صرافیها و نرخ ارز آزاد استفاده کنند، در حالی که واردکنندگان کالا از چین و ترکیه از نرخ رسمی بهرهمند هستند. این تفاوت موجب میشود کالای ایرانی بهطور متوسط حدود ۱۷ درصد گرانتر از نمونههای مشابه چینی یا ترکی در بازار عراق عرضه شود.
چشمانداز صادرات و تشکیل ستاد مشترک
با وجود چالشهای موجود، سنجابی وضعیت کلی صادرات ایران به عراق را قابل قبول ارزیابی کرد و گفت: در نیمه نخست سال جاری، نزدیک به ۶ میلیارد دلار صادرات به عراق انجام شده که رقم قابل توجهی است. این آمار نشاندهنده پویایی روابط تجاری میان دو کشور است و در صورت رفع برخی محدودیتها، امکان رشد صادرات غیرنفتی وجود دارد.
وی در پایان از تشکیل نخستین جلسه ستاد مشترک توسعه روابط تجاری با عراق خبر داد و افزود: این جلسه با حضور معاون هماهنگی بینالمللی برگزار شده و مقرر است جلسات ستاد بهصورت ماهانه ادامه یابد تا تصمیمات هماهنگتری برای تقویت تجارت اتخاذ شود.
