بازگشت آرامش به بازار جهانی انرژی؛ نفت و گاز در مسیر تعادل پس از فروکش تنش‌های ژئوپلیتیک

به گزارش خبر نما بازار جهانی نفت و گاز در هفته منتهی به ۲۶ ژوئن ۲۰۲۶، پس از هفته‌ها نوسان ناشی از تنش‌های ژئوپلیتیک در غرب آسیا، وارد مرحله‌ای تازه از بازگشت به تعادل شد. کاهش تنش‌های سیاسی و امنیتی در منطقه، ازسرگیری روند دیپلماسی و تداوم جریان صادرات انرژی باعث شد بخش عمده نگرانی‌های معامله‌گران درباره اختلال در عرضه نفت و گاز برطرف شود؛ موضوعی که به افت قابل توجه قیمت نفت و تعدیل بازارهای انرژی انجامید.

در این هفته، هر دو شاخص اصلی نفت خام بیش از ۶ تا ۷ درصد کاهش قیمت را تجربه کردند و به محدوده قیمتی اواخر فوریه ۲۰۲۶، یعنی پیش از آغاز درگیری‌های نظامی، بازگشتند. این کاهش نشان می‌دهد بازار تقریباً تمام «پریمیوم ریسک ژئوپلیتیک» را که در اوج بحران به قیمت‌ها افزوده شده بود، از معاملات حذف کرده است. در جریان اوج تنش‌ها، بهای نفت برنت تا نزدیکی ۱۲۰ دلار در هر بشکه افزایش یافته بود، اما اکنون با کاهش نگرانی‌ها، بازار دوباره بر عوامل بنیادین عرضه و تقاضا متمرکز شده است.

دیپلماسی؛ مهم‌ترین عامل افت قیمت نفت

بررسی روند معاملات نشان می‌دهد پیشرفت مذاکرات دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن، صدور برخی معافیت‌های موقت تحریمی و ازسرگیری سریع صادرات نفت از منطقه، مهم‌ترین عوامل کاهش قیمت‌ها بوده‌اند. همچنین ادامه تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز بدون ایجاد اختلال جدی، نگرانی‌ها درباره محدودیت عرضه را تا حد زیادی کاهش داد.

در نتیجه این تحولات، چشم‌انداز افزایش عرضه نفت از کشورهای غرب آسیا تقویت شد و معامله‌گران انتظار ورود حجم بیشتری از نفت به بازار جهانی را پیدا کردند؛ انتظاری که فشار نزولی بر قیمت‌ها را تشدید کرد.

از سوی دیگر، بازار نفت برای نخستین بار از زمان آغاز درگیری‌ها وارد وضعیت «کونتانگو» شد؛ شرایطی که در آن قیمت قراردادهای تحویل در ماه‌های آینده از قیمت تحویل فوری بالاتر قرار می‌گیرد. اختلاف ۱۲ سنتی میان قراردادهای اوت و سپتامبر نشان‌دهنده آن است که عرضه در بازار فیزیکی کوتاه‌مدت نسبتاً مناسب ارزیابی می‌شود و نگرانی‌های فوری درباره کمبود نفت کاهش یافته است.

حتی وقوع یک حمله پهپادی به یک کشتی تجاری در اواخر هفته نیز نتوانست روند نزولی بازار را تغییر دهد. فعالان بازار معتقد بودند تا زمانی که صادرات نفت و عبور نفتکش‌ها از مسیرهای اصلی ادامه داشته باشد، تأثیر رخدادهای امنیتی محدود خواهد بود.

ضعف تقاضا، عامل تشدید فشار بر بازار

در سمت تقاضا نیز شرایط چندان امیدوارکننده نبود. ادامه نشانه‌های کندی رشد اقتصاد جهانی، احتیاط صنایع در مصرف انرژی و نگرانی‌ها درباره کاهش رشد اقتصادی در برخی کشورهای بزرگ مصرف‌کننده نفت، موجب شد بازار از هیچ عامل حمایتی قدرتمندی برخوردار نباشد و افت قیمت‌ها بدون مقاومت جدی ادامه پیدا کند.

یکی دیگر از نکات قابل توجه این هفته، بی‌تفاوتی بازار نسبت به کاهش ذخایر نفت آمریکا بود. ذخایر راهبردی نفت خام این کشور به حدود ۳۳۱ میلیون بشکه رسید که پایین‌ترین سطح طی بیش از چهار دهه گذشته محسوب می‌شود. همچنین ذخایر تجاری نفت در هاب کوشینگ نیز به کمتر از حداقل سطح عملیاتی کاهش یافت.

در شرایط معمول، چنین افتی در ذخایر نفت آمریکا می‌توانست زمینه رشد قیمت‌ها را فراهم کند، اما افزایش عرضه از سوی کشورهای حاشیه خلیج فارس و کاهش نگرانی‌ها درباره امنیت عرضه، اثر این عامل را خنثی کرد و مانع از واکنش صعودی بازار شد.

فرآورده‌های نفتی همچنان از بازار نفت جدا حرکت می‌کنند

در حالی که بازار نفت خام با فشار ناشی از افزایش عرضه مواجه بود، بازار فرآورده‌های نفتی، به‌ویژه سوخت دیزل، همچنان وضعیت متفاوتی را تجربه کرد. محدودیت عرضه جهانی و پایین بودن سطح ذخایر فرآورده‌ها موجب شد حاشیه سود پالایشگاه‌ها در سطح مطلوب باقی بماند.

این موضوع نشان می‌دهد برخلاف بازار نفت خام که تحت تأثیر افزایش عرضه قرار گرفته، بازار فرآورده‌های نفتی همچنان از توازن محدودتری میان عرضه و تقاضا برخوردار است و از حمایت بیشتری در بخش قیمت‌ها بهره می‌برد.

بازار ال‌ان‌جی در مسیر بازگشت به ثبات

بازار جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) نیز در هفته منتهی به ۲۶ ژوئن روندی مشابه بازار نفت را تجربه کرد. کاهش نگرانی‌ها درباره اختلال صادرات از غرب آسیا، ادامه عبور کشتی‌های حامل ال‌ان‌جی از تنگه هرمز و آغاز دوباره صادرات محدود، باعث افت نسبی قیمت‌ها در بسیاری از بازارهای اصلی شد.

در اروپا و شمال شرق آسیا، کاهش ریسک عرضه و رویکرد محتاطانه خریداران، فشار نزولی بر قیمت‌ها وارد کرد، هرچند پایین بودن سطح ذخایر گاز اروپا همچنان به‌عنوان عاملی بازدارنده از افت شدید قیمت‌ها عمل می‌کند.

در مقابل، بازار آمریکا شرایط متفاوتی داشت. افزایش مصرف داخلی گاز و ادامه صادرات گسترده ال‌ان‌جی باعث شد قیمت گاز هنری‌هاب روندی صعودی داشته باشد. اختلاف قیمت میان بازار آمریکا و بازارهای اروپا و آسیا نیز همچنان مزیت رقابتی صادرات ال‌ان‌جی آمریکا را حفظ کرده است.

چشم‌انداز باثبات‌تر برای بازار جهانی گاز

کارشناسان بازار انرژی معتقدند با تداوم آتش‌بس و بازگشت کامل جریان صادرات از منطقه، بازار جهانی گاز در سه‌ماهه سوم سال به تدریج به ثبات بیشتری خواهد رسید و در سه‌ماهه پایانی سال، عرضه و قیمت‌ها به سطوح نزدیک به پیش از بحران بازخواهد گشت.

با این حال، پیش‌بینی می‌شود قیمت ال‌ان‌جی در بازار آسیا در کوتاه‌مدت همچنان نسبتاً بالا باقی بماند؛ موضوعی که علاوه بر محدودیت عرضه، تحت تأثیر رشد مصرف در کشورهای آسیایی قرار دارد.

در همین حال، انتظار می‌رود چین نیز به دلیل ادامه سیاست جایگزینی زغال‌سنگ با گاز طبیعی و تلاش برای تنوع‌بخشی به منابع انرژی، روند افزایشی واردات ال‌ان‌جی را حفظ کند و همچنان یکی از مهم‌ترین محرک‌های تقاضای جهانی باقی بماند.

کاهش هزینه حمل ال‌ان‌جی و تغییر الگوی مصرف در آسیا

بازار حمل‌ونقل ال‌ان‌جی نیز در هفته گذشته با آرامش بیشتری همراه بود. نرخ اجاره کشتی‌های حمل ال‌ان‌جی در اقیانوس اطلس به حدود ۸۰ هزار دلار در روز کاهش یافت و در اقیانوس آرام نیز در محدوده ۷۰ تا ۸۰ هزار دلار تثبیت شد.

پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که با کاهش فشارهای بازار، هزینه حمل در مسیرهای اقیانوس اطلس طی ماه‌های تابستان افت بیشتری خواهد داشت، هرچند در اقیانوس آرام احتمال افزایش نرخ‌ها تا حدود ۸۵ هزار دلار در روز در ماه اوت وجود دارد.

در شرق آسیا نیز تغییر ترکیب تولید برق بر بازار گاز اثرگذار بود. کره جنوبی با بازگشت نیروگاه‌های زغال‌سنگ از تعمیرات دوره‌ای، استفاده از زغال‌سنگ را افزایش داد و در نتیجه سهم گاز طبیعی در تولید برق کاهش یافت. این تغییر الگوی مصرف، بخشی از تقاضای کوتاه‌مدت گاز در منطقه را کاهش داد و بر روند متعادل‌تر بازار تأثیر گذاشت.

جمع‌بندی

تحولات هفته منتهی به ۲۶ ژوئن ۲۰۲۶ نشان می‌دهد بازار جهانی انرژی به‌تدریج از شوک ناشی از درگیری‌های نظامی فاصله گرفته و وارد مرحله‌ای تازه از بازتعادل شده است. کاهش ریسک‌های ژئوپلیتیک، افزایش عرضه نفت، تداوم صادرات از مسیرهای اصلی و بهبود جریان تجارت انرژی، اکنون بیش از عوامل امنیتی بر روند قیمت‌ها اثرگذار هستند. با وجود این، بازار همچنان تحولات سیاسی، وضعیت اقتصاد جهانی و میزان رشد تقاضا در اقتصادهای بزرگ را با دقت دنبال می‌کند؛ عواملی که می‌توانند مسیر آینده قیمت نفت و گاز را در ماه‌های پیش‌رو تعیین کنند