آفتاب نیوز : مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی در آذر ماه سال کنونی به فاصله چند روز دو گزارش درمورد خط فقر در کشور منتشر نموده است. در این گزارش ها به محاسبه خط فقر در ایران و شناسایی گروه های فقیر پرداخته شده و جهت پشتیبانی از اقشار فقیر جامعه سیاست هایی نیز […]

آفتاب نیوز : مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی در آذر ماه سال کنونی به فاصله چند روز دو گزارش درمورد خط فقر در کشور منتشر نموده است. در این گزارش ها به محاسبه خط فقر در ایران و شناسایی گروه های فقیر پرداخته شده و جهت پشتیبانی از اقشار فقیر جامعه سیاست هایی نیز پیشنهاد شده است. گزارش اول با عنوان «خط فقر ایران در سال ۱۳۹۵ و مروری بر روش محاسبه آن» و گزارش دوم نیز با عنوان «برآورد خط فقر شش ماهه نخست سال ۱۳۹۷» منتشر شده است. 
به گزارش خبرنما به نقل از آفتاب‎نیوز؛  ؛ از دیدگاه کارشناسان، گزارش مرکز پژوهش های مجلس در نوع خود نادر است. زیرا آخرین باری که خط فقر اعلام گردید در سال ۱۳۸۶ و توسط دولت وقت بود. پس از ان در سال ۱۳۹۶ احمد میدری، معاون رفاه اجتماعی وزیر کار وقت خط فقر را حدود ۷۰۰ هزار تومان در ماه اعلام کرده بود. در حقیقت بیشتر از یک دهه است که خط فقر در کشور بدین شکل اعلام نشده و از این نظر نتیجه های مطالعه مرکز پژوهش های مجلس بسیار قابل ملاحظه است. 
 متخصصان باور دارند که عدم اعلام رسمی خط فقر از سوی دولت های متفاوت علل مختلفی دارد. من جمله میتوان به تفاوت دست کم دست پاداش اعلامی از سوی دولت های متفاوت با خط فقر اشاره نمود. برای مثال خط فقر در سال ٨۶ یعنی آخرین سال اعلام رسمی، ۶۵٠ هزار تومان اعلام گردید در حالی که دست کم پاداش در این سال ١٨٣ هزار تومان تعیین شده بود. این تفاوت نشان دهنده میزان حقیقی عقب افتادگی درآمدها از هزینه های ضروری زندگی است.
** خط فقر چیست؟
کارشناسان و صاحبنظران اجتماعی فقر را یکی از با اهمیت ترین عارضه های اجتماعی می دانند که توان دارد منشأ زیادی دیگر از عارضه ها و مسائل و مشکلات در جامعه باشد. علیرغم اهمیت آن، توافق چندانی بر سر تشریح خط فقر، چه در سطح ملی و چه در سطح جهانی وجود ندارد. آدم ها توان دارند از جهاتی فقیر باشند و از جهاتی دیگر غنی. با این وجود دست کم در سطح جهانی توافقی درمورد مفهوم اقتصادی فقر وجود دارد. زیرا آسان ترین و ملموس ترین ملاک برای اندازه گیری فقر و یا خط فقر، محاسبه هزینه پولی نیازهای بنیادی یک فرد یا یک خانوار است. با اهمیت ترین مؤلفه در این محاسبه عبارت است از سبد غذایی تأمین کننده دست کم کالری مورد نیاز (بین ۲۰۰۰ تا ۲۳۰۰) در روز.
به این ترتیب، خط فقر یا آستانه فقر دست کم درآمدی است که برای زندگی در یک کشور خاص مدنظر داشته می گردد. در حقیقت خط فقر عبارت است از معیاری که طبق آن بتوان معین نمود که چه کسی فقیر است و چه کسی فقیر نیست. صاحبنظران اقتصادی خط فقر را به صورت مخارجی که یک فرد در یک زمان و مکان معین برای دسترسی به یک سطح رفاه مرجع متحمل می گردد، تشریح می کنند. افرادی که به آن سطح رفاه دسترسی ندارند، فقیر و افرادی که به این سطح رفاه دسترسی دارند، غیرفقیر تلقی می گردند. به این ترتیب درباره «فقر مطلق»، اعتبار پولی بدیهی ترین و نخستین نیازهای مادی آدم (غذا، لباس، مسکن) محاسبه می گردد.
** وضع خط فقر در جهان 
در حال حاضر و در سطح جهانی مشهورترین شاخص پولی حیاتی خط فقر، از سوی «بانک جهانی» تهیه گردیده که معادل یک دلار و نود سنت(۱٫۹۰) ۹۰) در روز برای یک نفر است. در حقیقت افرادی که درآمد آنان پایین تر از این میزان است زیر خط فقر قرار می گیرند. 
 اما بی شک این رقم در همه کشورهای جهان از قدرت خرید یکسانی بهره مند نیست. به همین سبب، از طریق شاخص«برابری قدرت خرید» نسبت یه جوامع متفاوت تعدیل می گردد. به این ترتیب به شاخص دیگری به اسم خط فقر نسبی می رسیم که در آن مکان و زمان محاسبه نیز مدنظر داشته می گردد. پس، خط فقر بسته به اینکه در چه کشوری و با چه میزان درآمد باشد تغییر می کند. بعلاوه در هر کشوری بسته به نقاط شهری، روستایی و منطقه های محروم، خط فقر مطلق بالا و پایین می رود.
طبق ارزیابی های بانک جهانی، در حال حاضر ۱۰٫۷ ۷ درصد از جمعیت کل جهان دارای درآمد همه روزه ۱٫۹۰ ۹۰ دلار می باشند که زندگی کردن با این شرایط در کشورهای مدرن بنظر غیر ممکن می رسد و متاسفانه در حدود ۷۶۰ میلیون نفر در سرتاسر جهان دارای چنین درآمدی می باشند. بانک جهانی افرادای را که با این شرایط زندگی می کنند را در دسته بندی «فقر شدید» قرار داد. علاوه بر این بانک جهانی در استانداردهای جدید فقر اعلام نمود، آن دسته از افرادی که درآمد آنان ۳٫۲۰ ۲۰ دلار در روز است و در کشورهای با «درآمد پایین تر از متوسط» زندگی می کنند در خط فقر می باشند و اگر دریافتی افرادی که در کشورهای «با درآمد بالاتر از متوسط» زندگی می کنند. همه روزه ۵٫۵۰ ۵۰ دلار باشد، این اشخاص هم در مقوله خط فقر قرار می گیرند. بر همین اساس بانک جهانی اعلام نمود اگر فردی که در یک کشور با «درآمد بالا» مثل آمریکا زندگی می کند و دریافتی آن در روز ۲۱٫۷۰ ۷۰ دلار باشد، این فرد در خط فقر زندگی می کند.
**وضعیت کنونی کشور از نظر خط فقر
در گزارش مرکز پژوهش های مجلس آمده است که هدف از این مطالعه تخمین خط فقر مطلق بوده که عبارت است از ضعف در اکتساب دست کم نرمال زندگی. روش مورد استفاده در این مطالعه، روش هزینه دست کم نیازهای بنیادی تکراری است. در این روش یک سبد خوراکی به عنوان مرجع انتخاب می گردد. در مطالعه ذکر شده سبد خوراکی تأمین کننده ۲۱۰۰ کیلو کالری انتخاب گردیده است. پس از آن هزینه دستیابی به این سبد برای فقرا طبق داده های موجود، استخراج شده است. با مشخص گردیدن هزینه تأمین این سبد، خط فقر خوراکی به دست می آید. پس از آن با استفاده از معکوس ضریب انگل در پیرامون و حوش خط فقر(سهم هزینه خوراکی از کل هزینه خانوار) خط فقر کل تخمین زده می گردد. منطق استفاده از ضریب انگل آن است که فرض می گردد شخصی که هزینه خوراکش در محدوده خط فقر است. سایر هزینه هایش متناسب با آن است.
در این مطالعه کل کشور به چهار خوشه تقسیم شده است. خط فقر برای یک خانوار چهار نفره شهری و به صورت به صورت مجزا برای هر خوشه در تابستان ۱۳۹۷ محاسبه شده است. 
 در خوشه اول که دربردارنده استان‎های مرکزی، آذربایجان غربی، کردستان، بوشهر، هرمزگان، گیلان، اصفهان، همدن، زنجان، قزوین، مازندران، گلستان، لرستان، سمنان، خراسان شمالی، سیستان و بلوچستان، شهرستان تبریز، شهرستان اصفهان و شهرستان اهواز است خط فقر یک میلیون و چهارصد و هشتاد و نه هزار تومان محاسبه شده است. علاوه بر این این میزان، نسبت به تابستان ۱۳۹۶ رشد ۸/۲۵ درصدی داشته است. 
 خط فقر در خوشه دوم دربردارنده استان های اردبیل، خوزستان، خراسان رضوی، فارس، خراسان جنوبی، چهار محال و بختیاری، کهگیلویه و بویر احمد یک میلیون و سیصد و سی و یک هزار تومان است. قیمت تورم دراین خوشه نسبت به تابستان ۱۳۹۶ ۳/۲۴ درصد رشد داشته است.
خوشه سوم دربردارنده استانهای کرمانشاه، البرز، قم، تهران، شهرستان مشهد، کرمانشاه، شهرستان کرج، شهرستان شیراز می گردد. خط فقر در نقاط شهری این خوشه یک میلیون و هشتصد و ده هزار تومان بوده و نسبت به تابستان ۱۳۹۶ ۹/۲۳ درصد رشد داشته است. 
 در خوشه چهارم تنها شهرستان تهران قرار دارد. خط فقر برای تهران دو میلیون و هفتصد و بیست و هشت هزار تومان تخمین شده است. قیمت رشد این مقدار نسبت به تابستان ۱۳۹۶ ۴/۲۲ درصد بوده است. 
* پیامدهای اجتماعی فقر
 به باور کارشناسان امر هرچند نتیجه های گزارش مرکز پژوهش های مجلس حاکی حقیقت های تلخی درباره میزان فقر در جامعه است، با این وجود امید این می رود که چنین اطلاعات و آمار و ارقامی توان دارد حساسیت ها نسبت به پدیده فقر را هم در جامعه و هم در میان مسوولین افزایش دهد. 
 اهمیت پدیده فقر به اندازه ای است که جامعه شناسان و تحلیلگران اجتماعی و اقتصادی آن را در پیدایش انواع عارضه های مثل اعتیاد، کارتن خوابی، حاشیه نشینی، کوچ، کودکان خیابانی، اوباشی گری، زورگیری، دزدی، دستفروشی، قاچاق و… به صورت مستقیم و غیر مستقیم تأثیرگذار می دانند. مشکلات مالی و معیشتی در کنار آگاهی اندک میان اقشار پایین و محروم جامعه آنان را به سوی چنین معضلاتی سوق می دهد. فقر علاوه بر این آدم را به عدم رعایت هنجارهای جامعه وقانون گریزی و نقض اعتبار ها و معیارهای اخلاقی وا می دارد.
با این وجود کارشناسان بیکاری و پس از آن کوچ برای یافتن کار مناسب را با اهمیت ترین تبعات گسترش فقر در جامعه دانسته اند. بیکاری و کوچ نیز خود منشأ و سرچشمه زیادی از عارضه ها و مشکلات اجتماعی می باشند. در نتیجه زنجیره ای از مسائل اجتماعی در جامعه شکل می گیرد که نخستین حلقه آن فقر است. از سویی باید اشاره نمود که ریشه کن کردن فقر نیازمند داشتن برنامه های مدون و عملیاتی است و از سوی دیگر برطرف مشکل فقر توان دارد زنجیره عارضه های اجتماعی را از اساس قطع نماید و یکی از عمده ترین علل بروز آنان را از میان بردارد.
مرجع: ایرنا